Maddi gerçeğin ortaya çıkarılması gayesiyle; kişi hürriyeti, masumiyet karinesi ve adil yargılanma prensipleri çerçevesinde yürütülen hukuki süreç yönetimi.
İhbar, şikayet veya savcılığın resen harekete geçmesiyle süreç başlar. Şüpheli sıfatıyla kollukta veya savcılıkta ifade alınır. İfade aşamasında bir müdafi (avukat) bulundurmak, sürecin kaderini belirleyen en kritik aşamadır.
Kuvvetli suç şüphesi ve kaçma/delil karartma ihtimali varsa savcılık şüpheliyi Sulh Ceza Hakimliğine sevk eder. Hakim tutuklama veya adli kontrol (imza/yurtdışı yasağı) kararı verebilir. 8. Yargı Paketi ile güncellenen CMK uyarınca bu kararlara karşı tefhim/tebliğden itibaren 2 hafta içinde itiraz edilmesi zorunludur.
Savcı yeterli şüpheye ulaşırsa bir iddianame düzenler. Yeterli şüphe yoksa Kovuşturmaya Yer Olmadığına Dair Karar (KYOK) verir. İddianamenin mahkemece kabulü ile soruşturma biter, kovuşturma başlar.
Mahkemenin Tensip Zaptı hazırlamasıyla duruşma günleri belirlenir. Duruşmalarda sanığın sorgusu yapılır, müştekiler ve tanıklar dinlenir. Hukuka aykırı delillerin (delil yasakları) dosyadan çıkarılması bu safhada talep edilir.
Yargılamanın sonunda savcı esas hakkında mütalaasını sunar. Son savunmaların ardından mahkeme hükmünü açıklar. Belirli şartların varlığı halinde sanık hakkında HAGB (Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması) kararı verilebilir.
Kararın tebliğinden itibaren 2 hafta içinde Bölge Adliye Mahkemesine (İstinaf) başvurularak denetim talep edilir. Yeni düzenleme (CMK m. 231/12) ile artık HAGB kararları da itiraz yoluna değil, doğrudan İstinaf incelemesine tabidir.
Karar kesinleştikten sonra cezaevi süreci başlar. Suçun türüne göre yatar (müddetname) hesaplanır; koşullu salıverilme ve denetimli serbestlik hükümleri tatbik edilir.
5235 Sayılı Kanun m. 12 uyarınca; ağırlaştırılmış müebbet hapis, müebbet hapis ve kanunda öngörülen cezanın üst sınırı 10 yıldan fazla olan suçlara bakmakla görevli mahkemedir.
Kanunların ayrıca görevli kıldığı haller saklı kalmak üzere, Ağır Ceza veya Sulh Ceza Hakimliği'nin görev alanına girmeyen (üst sınırı 10 yıl ve altındaki) diğer tüm ceza davalarına bakmakla görevli temel mahkemedir.
Soruşturma evresinde savcılığın talebi üzerine hak ve özgürlükleri doğrudan etkileyen koruma tedbirleri kararlarını alan (Sulh Ceza) ve hükmün kesinleşmesinden sonraki cezaevi şartlarını denetleyen (İnfaz) mercilerdir.